بازرسی تامین اجتماعی یکی از ابزارهای اصلی سازمان تامین اجتماعی برای نظارت بر اجرای صحیح قوانین بیمه‌ای است. این فرآیند به منظور بررسی صحت لیست بیمه، حقوق واقعی پرداخت‌شده، سابقه بیمه‌شدگان، رابطه واقعی کارگری-کارفرمایی و جلوگیری از فرار بیمه‌ای انجام می‌شود.

 با توجه به بخشنامه‌های جدید (از جمله اصلاحات مربوط به مشاغل دورکار و کارگاه‌های با ماهیت خاص شغلی)، بخشی از بازرسی‌ها به سمت روش‌های هوشمند و الکترونیک حرکت کرده، اما بازرسی حضوری همچنان برای اکثر کارگاه‌ها الزامی است. این مقاله به صورت کامل و گام‌به‌گام تمام جنبه‌های بازرسی را پوشش می‌دهد تا کارفرمایان، بیمه‌شدگان و مدیران منابع انسانی بتوانند با آمادگی کامل با این فرآیند مواجه شوند.

درباره احراز هویت بیمه تامین اجتماعی کلیک کنید.

انواع بازرسی تامین اجتماعی در سال ۱۴۰۵

سازمان تامین اجتماعی بازرسی‌ها را بر اساس نیاز و ریسک کارگاه دسته‌بندی می‌کند:

1. بازرسی اولیه → هنگام ثبت کد کارگاه جدید یا تغییرات اساسی در کارگاه (مانند تغییر مدیرعامل یا آدرس)
2. بازرسی دوره‌ای منظم → طبق برنامه سالانه:

• کارگاه‌های زیر ۱۰ نفر بیمه‌شده: حداقل هر ۱۲ ماه
• کارگاه‌های ۱۰ تا ۵۰ نفر: حداقل هر ۶ ماه
• کارگاه‌های بالای ۵۰ نفر: حداقل ۳ تا ۴ بار در سال

1. بازرسی موردی / درخواستی → بر اساس شکایت بیمه‌شده، اعتراض به سابقه یا درخواست تایید اشتغال
2. بازرسی هوشمند / الکترونیک → بررسی اسناد آنلاین (لیست بیمه، فیش حقوقی، پرداخت‌های بانکی) بدون حضور فیزیکی – بیشتر برای کارگاه‌های کم‌ریسک یا کوچک
3. بازرسی مشاغل دورکار و خاص → طبق بخشنامه جدید ۱۴۰۴–۱۴۰۵: اگر ماهیت شغل اجازه حضور فیزیکی دائم ندهد (مانند رانندگان، خبرنگاران، فریلنسرها)، بازرس می‌تواند «عدم حضور» را به جای «عدم اشتغال» ثبت کند و با مدارک دیگر (قرارداد، پرداخت‌ها، گزارش عملکرد) اشتغال را تایید نماید.

مراحل دقیق بازرسی حضوری تامین اجتماعی

1. اعلام یا حضور بازرس

• اغلب بدون اطلاع قبلی (برای جلوگیری از آماده‌سازی مصنوعی مدارک)
• بازرس کارت شناسایی معتبر و نامه ماموریت ارائه می‌دهد

1. جمع‌آوری اطلاعات اولیه و بازدید محیط

• معرفی به کارفرما یا نماینده
• بازدید از محل کار، شمارش افراد حاضر، بررسی تجهیزات و تابلوها
• ثبت تعداد کارگران واقعی در شیفت جاری

1. مصاحبه با بیمه‌شدگان و کارگران

• مصاحبه خصوصی یا گروهی (بدون حضور کارفرما در برخی موارد)
• سوالات کلیدی: تاریخ شروع کار، میزان حقوق واقعی، نحوه پرداخت، مرخصی‌ها، اضافه‌کاری، رابطه استخدامی
• هدف: تشخیص کارگر واقعی از افراد صوری یا پیمانکاری غیرواقعی

1. بررسی دقیق اسناد و دفاتر

• لیست بیمه ارسالی (حداقل ۲۴ ماه اخیر)
• دفاتر قانونی (دفتر کل، روزنامه، حقوق و دستمزد)
• فیش حقوقی + پرداخت‌های بانکی (تطبیق با لیست)
• قراردادهای کاری (کتبی، شفاهی با شاهد)
• لیست حضور و غیاب، مرخصی‌ها، استعلاجی‌ها
• مدارک هویتی (شناسنامه، کارت ملی، کارت پایان خدمت آقایان)
• مجوز فعالیت کارگاه (پروانه کسب، جواز تاسیس، ثبت شرکت)

1. تهیه گزارش بازرسی

• تطبیق واقعیت با لیست ارسالی
• محاسبه بدهی احتمالی (اگر حقوق واقعی بیشتر باشد یا کارگر بیمه نشده باشد)
• ثبت مغایرت‌ها (مانند بیمه نکردن کارگر، کسر حق بیمه کمتر)

1. ابلاغ نتیجه و مهلت اعتراض

• گزارش به کارفرما ابلاغ می‌شود
• مهلت اعتراض: ۳۰ روز از تاریخ ابلاغ
• اعتراض از طریق شعبه یا سامانه غیرحضوری es.tamin.ir

مدارک ضروری که باید همیشه آماده داشته باشید

• لیست بیمه تاییدشده ماه‌های اخیر
• دفاتر حقوق و دستمزد + معاضدت (دفتر کمک)
• فیش حقوقی + پرینت حساب بانکی پرداخت به کارگران
• قراردادهای کاری + الحاقیه‌ها
• لیست روزانه حضور و غیاب
• بیمه‌نامه مسئولیت مدنی کارفرما در قبال کارگران
• مدارک هویتی همه بیمه‌شدگان
• مجوزهای قانونی کارگاه (پروانه، جواز، آگهی تاسیس)

هشدار: عدم ارائه مدارک می‌تواند منجر به برآورد بدهی توسط بازرس (بر اساس حداقل دستمزد یا میانگین) و اعمال جریمه سنگین شود.

حقوق و تکالیف طرفین در فرآیند بازرسی

حقوق کارفرما:

• درخواست همراهی نماینده یا وکیل/حسابدار
• مشاهده و دریافت کپی گزارش بازرسی
• اعتراض کتبی ظرف ۳۰ روز
• درخواست بازرسی مجدد در موارد خاص (با دلایل مستند)

تکالیف کارفرما:

• همکاری کامل و عدم ایجاد مانع
• ارائه تمام مدارک درخواستی در زمان مقرر
• اجازه مصاحبه آزاد بازرس با کارگران
• اصلاح لیست و پرداخت بدهی احتمالی پس از تایید

حقوق بیمه‌شده (کارگر):

• درخواست بازرسی موردی اگر احساس کند سابقه‌اش درست ثبت نشده
• مصاحبه خصوصی با بازرس
• اعتراض به نتیجه بازرسی اگر به ضررش باشد

جرایم و مجازات‌های مرتبط

طرح بخشودگی جرایم ۱۴۰۵: سازمان تامین اجتماعی در پایان سال یا ابتدای سال جدید طرح بخشودگی (تا ۱۰۰٪ جرایم دیرکرد) اجرا می‌کند – شرط: پرداخت اصل بدهی در مهلت تعیین‌شده.

نحوه درخواست بازرسی توسط بیمه‌شده

1. ورود به es.tamin.ir
2. بخش بیمه‌شدگان → درخواست بازرسی از محل اشتغال یا اعتراض به بازرسی قبلی
3. تکمیل فرم: مشخصات کارگاه، کد کارگاه، توضیح مشکل (عدم ثبت سابقه یا حقوق کمتر)
4. بارگذاری مدارک (فیش حقوقی، قرارداد، شاهد)
5. دریافت کد رهگیری و پیگیری آنلاین

سوالات متداول بازرسی تامین اجتماعی ۱۴۰۵

۱. آیا بازرس می‌تواند بدون هماهنگی بیاید؟

بله، بیشتر بازرسی‌های دوره‌ای بدون اطلاع قبلی انجام می‌شود.

۲. اگر کارگر در زمان بازرسی حضور نداشته باشد چه می‌شود؟

در مشاغل دورکار یا خاص، طبق بخشنامه جدید «عدم حضور» ثبت می‌شود و با مدارک دیگر (پرداخت، قرارداد) اشتغال تایید می‌گردد.

۳. مهلت اعتراض به گزارش بازرسی چقدر است؟

۳۰ روز از تاریخ ابلاغ رسمی.

۴. بازرسی هوشمند چیست و برای چه کارگاه‌هایی استفاده می‌شود؟

بررسی آنلاین اسناد بدون حضور فیزیکی – بیشتر برای کارگاه‌های کوچک و کم‌ریسک.

۵. اگر کارفرما مدارک را ندهد چه اتفاقی می‌افتد؟

بازرس بدهی را برآورد می‌کند (بر اساس حداقل دستمزد یا میانگین) و جریمه اعمال می‌نماید.

۶. آیا می‌توان درخواست بازرسی مجدد داد؟

بله، اگر دلایل جدید و مستند داشته باشید (از طریق شعبه یا سامانه).

۷. تفاوت بازرسی کارگاه‌های دورکار با حضوری چیست؟

در دورکار، تمرکز روی مدارک اثباتی (تراکنش بانکی، قرارداد الکترونیک، گزارش کار) است نه حضور فیزیکی.

اگر در کارگاه خود اخیراً بازرسی داشتید، نتیجه آن چه بود یا سوالی درباره اعتراض/بدهی دارید، جزئیات را بنویسید تا راهنمایی دقیق‌تری ارائه دهم. همیشه آخرین بخشنامه‌ها را از سایت رسمی tamin.ir چک کنید زیرا قوانین ممکن است به‌روزرسانی شود.