در دنیای بیمه، اصطلاحاتی مانند فرانشیز بیمه اغلب برای افراد ناآشنا به نظر می‌رسد، اما درک آن می‌تواند به شما کمک کند تا انتخاب‌های هوشمندانه‌تری در خرید بیمه‌نامه داشته باشید. فرانشیز بیمه به بخشی از خسارت اشاره دارد که شرکت بیمه پرداخت نمی‌کند و مسئولیت پرداخت آن بر عهده بیمه‌گذار است. این مفهوم نه تنها در ایران، بلکه در سراسر جهان رایج است و هدف آن ایجاد تعادل بین هزینه‌های بیمه و مسئولیت فردی است. در این مقاله، به بررسی دقیق فرانشیز بیمه، انواع آن، مزایا و معایب، نحوه محاسبه و کاربرد آن در انواع بیمه‌ها می‌پردازیم تا بتوانید تصمیم‌گیری بهتری داشته باشید.

فرانشیز بیمه چیست؟

فرانشیز بیمه، مبلغ یا درصدی از خسارت است که بیمه‌گذار باید از جیب خود پرداخت کند و شرکت بیمه تنها مابقی را پوشش می‌دهد. به زبان ساده، اگر خسارتی رخ دهد، بخشی از آن (فرانشیز) بر عهده شما است و بیمه‌گر نسبت به آن تعهدی ندارد. این مفهوم در بیمه‌نامه مشخص می‌شود و معمولاً به صورت درصد یا عدد ثابت تعیین می‌گردد. برای مثال، اگر خسارت ۱۰ میلیون تومانی رخ دهد و فرانشیز ۱۰ درصد باشد، شما ۱ میلیون تومان پرداخت می‌کنید و بیمه ۹ میلیون تومان را جبران می‌نماید.

فرانشیز بیمه فقط یک ابزار برای کاهش هزینه‌های شرکت بیمه نیست؛ بلکه باعث می‌شود بیمه‌گذار نیز در جلوگیری از حوادث مسئولیت‌پذیرتر باشد. این اصطلاح ریشه فرانسوی دارد و به معنای “معافیت” است، اما در حوزه بیمه به معنای سهمی از خسارت است که از پوشش بیمه خارج می‌شود.

انواع فرانشیز بیمه

فرانشیز بیمه بر اساس نحوه محاسبه به انواع مختلفی تقسیم می‌شود. انتخاب نوع مناسب می‌تواند بر حق بیمه و پوشش شما تأثیرگذار باشد. در ادامه، انواع اصلی آن را بررسی می‌کنیم:

• فرانشیز ثابت: در این نوع، مبلغی مشخص و ثابت از خسارت کسر می‌شود. مثلاً اگر فرانشیز ۵۰۰ هزار تومان باشد، صرف‌نظر از میزان خسارت، این مبلغ بر عهده بیمه‌گذار است. این روش در بیمه‌های ساده‌تر مانند بیمه مسئولیت رایج است.
• فرانشیز درصدی از خسارت: رایج‌ترین نوع فرانشیز است که به صورت درصدی از کل خسارت محاسبه می‌شود. برای مثال، ۱۰ درصد از خسارت بر عهده شما خواهد بود. این روش در بیمه بدنه خودرو و بیمه تکمیلی درمان کاربرد زیادی دارد.
• فرانشیز درصدی از مبلغ بیمه: در برخی موارد، فرانشیز بر اساس درصدی از ارزش کل بیمه‌نامه تعیین می‌شود. هرچه ارزش بیمه بالاتر باشد، فرانشیز نیز افزایش می‌یابد. این نوع معمولاً در بیمه‌های بزرگ مانند بیمه مهندسی دیده می‌شود.

در ایران، فرانشیز در بیمه‌های مختلف مانند تکمیلی، بدنه، مسئولیت و درمان اعمال می‌شود و می‌تواند از ۰ تا ۳۰ درصد متغیر باشد.

درباره بیمه مسئولیت مدنی در این مقاله بخوانید.

مزایای فرانشیز بیمه

فرانشیز بیمه مزایای متعددی دارد که می‌تواند برای بیمه‌گذار و شرکت بیمه مفید باشد. برخی از مهم‌ترین مزایا عبارتند از:

• کاهش حق بیمه: با انتخاب فرانشیز بالاتر، مبلغ پرداختی برای بیمه‌نامه کاهش می‌یابد. این گزینه برای کسانی که ریسک کمتری دارند، اقتصادی است.
• جلوگیری از ادعاهای کوچک: فرانشیز باعث می‌شود بیمه‌گذار برای خسارت‌های جزئی اقدام به ادعا نکند، که این امر هزینه‌های اداری شرکت بیمه را پایین می‌آورد.
• افزایش مسئولیت فردی: بیمه‌گذار با پرداخت بخشی از خسارت، مراقبت بیشتری از اموال یا سلامت خود می‌کند، که در نهایت به کاهش حوادث منجر می‌شود.
• توجیه اقتصادی برای شرکت بیمه: کاهش تعهدات بیمه‌گر منجر به تخفیف در حق بیمه می‌شود و بازار بیمه را رقابتی‌تر می‌کند.

معایب فرانشیز بیمه

با وجود مزایا، فرانشیز بیمه معایبی نیز دارد که باید در نظر گرفته شود:

• پرداخت بیشتر در زمان خسارت: اگر حادثه‌ای رخ دهد، بیمه‌گذار باید بخشی از هزینه را از جیب پرداخت کند، که می‌تواند در موارد بزرگ مشکل‌ساز باشد.
• عدم پوشش کامل: برای افراد با درآمد پایین، فرانشیز بالا می‌تواند پوشش بیمه را ناکارآمد کند.
• پیچیدگی در محاسبه: گاهی محاسبه دقیق فرانشیز نیاز به بررسی جزئیات بیمه‌نامه دارد و ممکن است منجر به سوءتفاهم شود.
• تأثیر بر رضایت مشتری: برخی افراد احساس می‌کنند که بیمه کامل نیست و این می‌تواند اعتماد به شرکت بیمه را کاهش دهد.

نحوه محاسبه فرانشیز بیمه

محاسبه فرانشیز بیمه بسته به نوع آن متفاوت است، اما اصول کلی آن ساده است:

1. برای فرانشیز ثابت: مبلغ ثابت را از کل خسارت کم کنید. مثال: خسارت ۲۰ میلیون تومان، فرانشیز ۲ میلیون تومان → پرداخت بیمه: ۱۸ میلیون تومان.
2. برای فرانشیز درصدی: درصد مشخص را از خسارت محاسبه کنید. مثال: خسارت ۱۰ میلیون تومان، فرانشیز ۱۵ درصد → پرداخت شما: ۱.۵ میلیون تومان، پرداخت بیمه: ۸.۵ میلیون تومان.
3. در بیمه‌های خاص: در بیمه تکمیلی، فرانشیز اغلب ۱۰ تا ۳۰ درصد است و بر اساس قرارداد گروهی یا انفرادی تغییر می‌کند. در بیمه بدنه، فرانشیز برای خسارت‌های جزئی بیشتر است.

برای محاسبه دقیق، همیشه به بیمه‌نامه خود مراجعه کنید یا از مشاور بیمه کمک بگیرید. در ایران، قوانین بیمه مرکزی بر محاسبه فرانشیز نظارت دارد تا عدالت رعایت شود.

فرانشیز در انواع بیمه‌های رایج در ایران

فرانشیز بیمه در رشته‌های مختلف بیمه‌ای کاربرد دارد. در ادامه، به برخی از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

• فرانشیز بیمه تکمیلی درمان: ۱۰ تا ۲۰ درصد از هزینه‌های درمانی است. در قراردادهای گروهی، می‌توان آن را کاهش داد یا حتی حذف کرد.
• فرانشیز بیمه بدنه خودرو: برای خسارت‌های جزئی مانند خط و خش، فرانشیز بالاتری (تا ۲۰ درصد) اعمال می‌شود. در برخی شرکت‌ها، فرانشیز خسارت اول ۱۰ درصد، دوم ۲۰ درصد و سوم ۳۰ درصد است.
• فرانشیز بیمه مسئولیت: در بیمه مسئولیت مهندسی، فرانشیز برای خسارت‌های جانی صفر است، اما برای مالی ۱۰ تا ۲۰ درصد.
• فرانشیز بیمه مسافرتی: اغلب ثابت و برای هزینه‌های پزشکی اعمال می‌شود.

اگر می‌خواهید فرانشیز را حذف کنید، برخی شرکت‌ها گزینه‌هایی مانند پرداخت حق بیمه بیشتر ارائه می‌دهند، اما این امر همیشه ممکن نیست.

نکات مهم در انتخاب فرانشیز بیمه

برای بهینه‌سازی فرانشیز بیمه، به نکات زیر توجه کنید:

• وضعیت مالی خود را ارزیابی کنید: اگر بودجه محدودی دارید، فرانشیز پایین‌تر انتخاب کنید.
• ریسک را بسنجید: در مناطق پرخطر، فرانشیز بالا ممکن است هزینه‌بر باشد.
• مقایسه شرکت‌ها: درصد فرانشیز در شرکت‌های مختلف مانند ایران، البرز یا سامان متفاوت است.
• مشاوره بگیرید: از کارشناسان بیمه برای محاسبه دقیق کمک بخواهید.

سوالات متداول درباره فرانشیز بیمه

فرانشیز بیمه چیست؟

فرانشیز بخشی از خسارت است که بیمه‌گذار باید شخصاً پرداخت کند و شرکت بیمه آن را پوشش نمی‌دهد. این مبلغ به صورت درصد (۱۰ تا ۳۰ درصد) یا عدد ثابت در بیمه‌نامه تعیین می‌شود.

آیا می‌توان فرانشیز بیمه را حذف کرد؟

بله، در برخی بیمه‌نامه‌ها (به‌ویژه بیمه تکمیلی گروهی یا با پرداخت حق بیمه بالاتر) امکان کاهش یا حذف فرانشیز وجود دارد، اما این کار معمولاً حق بیمه را افزایش می‌دهد.

فرانشیز ۱۰ درصد یعنی چه؟

یعنی بیمه‌گذار باید ۱۰ درصد از کل خسارت یا هزینه را پرداخت کند و ۹۰ درصد باقی‌مانده توسط شرکت بیمه جبران می‌شود.

فرانشیز بیمه تکمیلی درمان چقدر است؟

 بین ۱۰ تا ۳۰ درصد متغیر است. در قراردادهای گروهی اغلب پایین‌تر (۱۰-۲۰ درصد) و در برخی موارد با داشتن بیمه پایه، بخشی یا تمام فرانشیز پوشش داده می‌شود.

در بیمه بدنه خودرو فرانشیز چگونه محاسبه می‌شود؟

بسته به شرکت بیمه متفاوت است؛ مثلا خسارت اول اغلب ۱۰ درصد (حداقل مبلغ مشخص)، خسارت دوم ۲۰ درصد و خسارت سوم ۳۰ درصد. برای سرقت معمولاً ۲۰ درصد ثابت اعمال می‌شود.

اگر فرانشیز بالا باشد، آیا بیمه به‌صرفه است؟

بستگی به وضعیت شما دارد. اگر احتمال خسارت کم است و می‌خواهید حق بیمه پایین‌تری بپردازید، فرانشیز بالا مناسب است؛ اما در صورت وقوع خسارت بزرگ، هزینه بیشتری از جیب پرداخت خواهید کرد.

فرانشیز در بیمه مسئولیت اعمال می‌شود؟

بله، اما در خسارت‌های جانی صفر یا بسیار پایین است و بیشتر در خسارت‌های مالی (۱۰-۲۰ درصد) اعمال می‌گردد.

آیا فرانشیز همیشه از خسارت کسر می‌شود؟

خیر؛ فقط اگر در بیمه‌نامه صراحتاً ذکر شده باشد. اگر در بیمه‌نامه اشاره‌ای به فرانشیز نشده باشد، شرکت بیمه حق کسر آن را ندارد.

نتیجه‌گیری

فرانشیز بیمه ابزاری مفید برای تعادل بین هزینه و پوشش است، اما انتخاب آن نیاز به آگاهی دارد. با درک مزایا و معایب فرانشیز بیمه، می‌توانید بیمه‌نامه‌ای انتخاب کنید که بیشترین حفاظت را با کمترین هزینه ارائه دهد. اگر در حال خرید بیمه هستید، حتماً جزئیات فرانشیز را بررسی کنید تا از اتفاقات ناخوشایند جلوگیری شود.