استاندارد شماره 33 حسابداری: مزایای بازنشستگی کارکنان

استاندارد حسابداری شماره 33 با استناد به مقدمه ‌ای بر استانداردهای حسابداری باید برای مطالعه و اجرای مزایای بازنشستگی کارکنان مورد استفاده قرار گیرد.

هدف

هدف این استاندارد، تعیین روش‌ های گزارشگری مالی و افشای مزایای بازنشستگی کارکنان در واحدهای تجاری است.

دامنه کاربرد

واحدهای تجاری موظف هستند استاندارد حسابداری شماره 33 را در گزارشگری مالی مزایای بازنشستگی کارکنان به کار گیرند.

گزارشگری مالی طرح‌ های مزایای بازنشستگی کارکنان شامل این استاندارد نمی‌ شود (به استاندارد حسابداری شماره 27 تحت عنوان “طرح ‌های مزایای بازنشستگی” مراجعه کنید).

این استاندارد به مباحث مربوط به گزارشگری مالی مزایای پایان خدمت کارکنان نپرداخته است.

مزایای بازنشستگی کارکنان شامل مزایایی است که پس از بازنشستگی به کارکنان یا وابستگان آن‌ ها تعلق می ‌گیرد و می ‌تواند به صورت پرداخت نقدی یا ارائه اقلام و خدمات، به ‌طور مستقیم به کارکنان، همسران، فرزندان یا سایر افراد تحت تکفل و یا از طریق پرداخت به دیگران (مانند شرکت ‌های بیمه) انجام شود.

تعاریف

واژه ‌های زیر در این استاندارد به معانی مشخص زیر به کار رفته‌ اند:

• مزایای بازنشستگی : مزایایی که پس از بازنشستگی پرداخت می ‌شوند.
• طرح‌ های مزایای بازنشستگی: توافق ‌های رسمی یا غیررسمی که به موجب آن‌ ها واحد تجاری به کارکنان مزایای بازنشستگی پرداخت می‌ کند.
• طرح‌ های با کمک معین: طرح‌ هایی که در آن واحد تجاری مبالغ مشخص و توافق ‌شده ‌ای را به یک صندوق بازنشستگی جداگانه می‌ پردازد و اگر صندوق دارای منابع کافی برای پرداخت مزایای خدمات حاضر و گذشته کارکنان نباشد، واحد تجاری هیچ ‌گونه تعهد قانونی یا عرفی برای پرداخت مبالغ اضافی ندارد.
• طرح ‌های با مزایای معین : تمامی طرح‌ های مزایای بازنشستگی کارکنان به جز طرح ‌های با کمک معین.
• اکچوئری: حرفه ‌ای که با کمک علم ریاضیات و آمار، احتمال وقوع رویدادهای آینده و آثار مالی آن‌ ها را ارزیابی می ‌کند. این حرفه به محاسبه ذخایر بیمه، تعهدات طرح‌ های مزایای بازنشستگی و تعیین حق بیمه‌ ها می ‌پردازد.
• ارزش فعلی تعهدات مزایای معین : ارزش فعلی پرداخت ‌های آتی مورد انتظار (بدون کسر دارایی ‌های طرح) که برای تسویه تعهدات ناشی از خدمات کارکنان در دوره جاری و گذشته لازم است.
• خالص مخارج مالی مربوط به خالص بدهی (دارایی) طرح : تغییر خالص بدهی (دارایی) طرح مزایای معین در طی دوره به دلیل گذشت زمان.
• دارایی‌های طرح: دارایی‌ هایی که توسط صندوق بازنشستگی کارکنان نگهداری می ‌شود و به منظور تامین مالی مزایای آن‌ ها اختصاص یافته است.
• بازده دارایی‌ های طرح: سود به دست آمده از سپرده‌ ها، سرمایه‌ گذاری ‌ها و تسهیلات مالی، سود سهام و سایر منابع درآمدی همراه با سودها و زیان ‌های تحقق‌ یافته و غیر تحقق ‌یافته، کاهش ‌یافته بر اساس هزینه‌ های اداری و مالیات‌ های پرداختی توسط طرح.
• سود و زیان اکچوئری: تغییرات در ارزش فعلی تعهدات مزایای معین به علت:
  • تعدیلات مبتنی بر واقعیت (تفاوت بین فرضیات اکچوئری اولیه و واقعیات)
  • تغییر در فرضیات اکچوئری.

مخارج خدمات

• مخارج خدمات جاری: افزایش ارزش فعلی تعهدات ناشی از خدمات کارکنان در دوره جاری.
• مخارج خدمات گذشته: تغییر در ارزش فعلی تعهدات بابت خدمات گذشته به علت تغییرات در طرح مزایای بازنشستگی.
• هر گونه سود یا زیان تسویه.

اندازه ‌گیری مجدد خالص بدهی (دارایی) طرح

اندازه ‌گیری مجدد خالص بدهی (دارایی) طرح مشتمل بر موارد زیر است:

• سود و زیان اکچوئری : تغییرات در ارزش فعلی تعهدات مزایای معین که ناشی از تعدیلات و تغییر در فرضیات اکچوئری است.
• بازده دارایی ‌های طرح: درآمد حاصل از سرمایه‌ گذاری‌ های صندوق، به استثنای مبالغی که در خالص مخارج مالی مربوط به خالص بدهی (دارایی) طرح منعکس شده است.

طرح‌ های با کمک معین و طرح ‌های با مزایای معین

طرح ‌های مزایای بازنشستگی، توافق‌ هایی هستند که واحد تجاری بر اساس آن، مزایای بازنشستگی ارائه می ‌کند. واحد تجاری باید استاندارد حسابداری شماره 33 را برای این توافق ‌ها، صرف نظر از تاسیس واحد تجاری جداگانه به منظور دریافت کمک ‌ها و پرداخت مزایا، به کار گیرد. نمونه ‌هایی از مزایای بازنشستگی کارکنان شامل:

• الف. حقوق و مستمری بازنشستگی،
• ب. سایر مزایای بازنشستگی، نظیر بیمه عمر و خدمات درمانی در دوران بازنشستگی،
• ج. مستمری ازکارافتادگی.

طرح ‌های مزایای بازنشستگی

طرح ‌های مزایای بازنشستگی براساس ماهیت اقتصادی طرح به دو دسته طبقه‌ بندی می ‌شوند:

• طرح با کمک معین : تعهد قانونی یا عرفی واحد تجاری محدود به مبلغی است که برای کمک به صندوق توافق شده است. در این حالت، مبلغ مزایای دریافتی کارکنان معادل مجموع کمک ‌های پرداختی به صندوق بازنشستگی و بازده سرمایه ‌گذاری صندوق خواهد بود. بنابراین، ریسک اکچوئری و ریسک سرمایه‌ گذاری متوجه کارکنان است.

تعهدات فراتر از مبلغ توافق شده: به مواردی اشاره دارد که واحد تجاری به دلایل مختلف، یعنی:

• الف. مزایای طرح ممکن است فراتر از مبلغ کمک‌ ها باشد.
• ب. بازده مشخص برای کمک ‌ها به طور مستقیم یا از طریق طرح تضمین شده‌باشد
• ج. وجود رویه ‌های غیررسمی که منجر به تعهد عرفی شود.

برای مثال، اگر واحد تجاری سوابقی از افزایش مزایای کارکنان به موازات تورم داشته باشد، ممکن است بدون وجود تعهد قانونی، تعهد عرفی ایجاد شود.

• طرح ‌های با مزایای معین : در این طرح ‌ها، تعهد واحد تجاری ارائه مزایای توافق‌‌شده به کارکنان فعلی و پیشین است و به لحاظ محتوایی، ریسک اکچوئری و ریسک سرمایه ‌گذاری متوجه واحد تجاری خواهدبود. در صورتی که بازده سرمایه‌ گذاری کمتر از حد انتظار باشد یا پیش ‌بینی ‌های اکچوئری به درستی محقق نشود، ممکن است تعهد واحد تجاری افزایش یابد.