مرخصی اجباری زمانی رخ می‌دهد که کارگر، بدون تمایل و درخواست شخصی، به دلیل ضرورتی خارج از اراده‌اش، موقت از محل کار دور می‌شود. در حالت معمول، کارمندان درخواست مرخصی می‌دهند، اما شرایط همیشه به همین سادگی پیش نمی‌رود. گاهی اوقات، کارفرما به دلایلی نظیر تعطیلی کارگاه، مجبور به مرخصی دادن به کارگران می‌شود.

شاید این سوال پیش بیاید که با وجود تعطیلی کارگاه، چرا از اصطلاح “مرخصی” استفاده می‌کنیم؟ در پاسخ باید گفت که قرارداد کاری بین کارگر و کارفرما همچنان معتبر است و مدت زمان همکاری به پایان نرسیده است؛ تنها اجرای وظایف کاری به صورت موقت متوقف شده است. به همین دلیل، قانون کار این وضعیت را به عنوان مرخصی اجباری تلقی می‌کند؛ زیرا کارگر برخلاف میل خود و بدون ارائه درخواست رسمی، از فعالیت کاری دور می‌ماند.

مرخصی اجباری در قانون کار چگونه تعریف می‌شود؟

در قانون کار، اصطلاح “مرخصی اجباری” به طور مستقیم وجود ندارد؛ به این معنا که قانون، مرخصی را به عنوان درخواستی از سوی کارگر تلقی می‌کند. با این حال، در سال‌های اخیر و بر اساس گزارش‌های منتشر شده از سوی خبرگزاری‌های معتبر، شاهد توقف فعالیت در برخی از شرکت‌ها و صنایع بزرگ (مانند خودروسازی، آژانس‌های مسافرتی، شرکت‌های عمرانی) و حتی برخی کارگاه‌های کوچک بوده‌ایم که در این شرایط، کارگران به مرخصی اجباری – با یا بدون حقوق – فرستاده شده‌اند.

در این حالت، کارگران به دلیل اجبار و ناچاری، محل کار خود را تا پایان مدت تعیین‌شده ترک می‌کنند. در برخی موارد، کارفرما این تصمیم را به اطلاع شورای اسلامی کار کارگاه می‌رساند. این رویکرد، به طور غیررسمی به عنوان “مرخصی اجباری” شناخته می‌شود. لازم به ذکر است که حتی شورای اسلامی کارگاه نیز نباید اجازه دهد کارگاه بدون پرداخت حقوق تعطیل شود.

با این حال، طبق ماده 65 قانون کار، توقف فعالیت کارگاه و مرخصی اجباری توسط کارفرما تنها در صورتی مجاز است که حقوق و دستمزد کارگران به طور کامل پرداخت شود.

مرخصی اجباری تشویقی چیست؟

مرخصی تشویقی به عنوان یک پاداش و انگیزه برای کارمندان ارائه می‌شود. به عنوان مثال، کارمندانی که عملکرد برجسته‌ای دارند ممکن است مشمول مرخصی اجباری تشویقی قرار گیرند. در برخی موارد، کارفرما برای توقف موقت فعالیت کارگاه، از مرخصی اجباری تشویقی استفاده می‌کند.

در این حالت، مدت زمان مرخصی اجباری توسط طرفین تعیین شده و کارگران با دستور کارفرما محل کار خود را ترک می‌کنند. پس از پایان دوره مرخصی اجباری تشویقی، کارگران به فعالیت‌های کاری خود ادامه می‌دهند.

درباره مرخصی استعلاجی مقاله مورد نظر را مطالعه نمایید.

قانون مرخصی اجباری چیست؟

برخی از کارفرمایان در سازمان‌ها و ادارات مختلف، علاوه بر مرخصی استحقاقی، مرخصی اجباری را در روزهای غیر تعطیل به کارگران اعطا می‌کنند. اما قانون مرخصی اجباری به چه صورت است؟ طبق ماده 69 قانون کار، زمان و تاریخ مرخصی اجباری باید با توافق و تایید هر دو طرف (کارگر و کارفرما) باشد. عدم حضور کارگر در محل کار بدون اطلاع، به عنوان غیبت غیرموجه تلقی می‌شود. از طرف دیگر، اجبار کارگران به دریافت مرخصی اجباری توسط کارفرما بدون اطلاع و توافق، تخلف محسوب شده و کارفرما باید پاسخگو باشد.

مهم است بدانید که برخی از کارفرمایان سودجو، مدت مرخصی اجباری را از مرخصی استحقاقی کارگران کسر می‌کنند. این عمل غیرقانونی است و هیچ قانونی برای کسر مرخصی استحقاقی وجود ندارد. در صورت مواجهه با چنین وضعیتی، می‌توانید از طریق مشاوران حقوقی و وکلای متخصص، حقوق خود را در مرخصی اجباری مطالبه کنید. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد محاسبه مانده مرخصی، می‌توانید مقاله مرتبط را در سایت مطالعه نمایید.

لازم به ذکر است که قانون کار، محدودیت زمانی خاصی برای مرخصی اجباری تعیین نکرده است. با این حال، در صورت ادامه مرخصی بیش از 30 روز، نیاز به تایید شورای اسلامی کار یا اداره کار خواهد بود و پرداخت حقوق و مزایا الزامی است.

آیا کارفرما می‌تواند کارگر را به اجبار به مرخصی بفرستد؟

به طور کلی، مهم‌ترین مرخصی‌های در نظر گرفته شده برای کارمندان شامل مرخصی استحقاقی و مرخصی استعلاجی است. طبق ماده 64 قانون کار، هر کارگر می‌تواند سالانه 26 روز مرخصی دریافت کند. همچنین، مطابق با همین قانون، مرخصی‌ها باید با توافق کارمند و کارفرما تنظیم شوند. در این میان، ممکن است کارفرمایی کارگران خود را مجبور به دریافت مرخصی استحقاقی یا مرخصی اجباری کند.

در شرایطی که کارگاه یا یک واحد خاص به طور موقت متوقف می‌شود، کارفرما می‌تواند نیروی کار خود را تعدیل کند. با این حال، کارفرما به هیچ عنوان نمی‌تواند کارگر یا کارمند خود را مجبور به دریافت مرخصی اجباری کند. در هیچ یک از بخش‌های قانون کار، به این موضوع اشاره‌ای نشده است. در صورت اخراج کارگر پس از مرخصی اجباری بدون دلیل موجه، کارگر می‌تواند بر اساس ماده 27 قانون کار، به مراجع حل اختلاف شکایت کرده و تقاضای بازگشت به کار یا دریافت حقوق قانونی خود را مطرح کند.

مرخصی اجباری با حقوق است یا بدون حقوق؟

ممکن است این سوال برایتان پیش آمده است که وضعیت حقوق در مرخصی اجباری چگونه است و آیا مرخصی بدون حقوق محسوب می‌شود؟ به طور کلی، هر کارفرمایی که کارمندان خود را مجبور به ترک کار کند، باید حقوق و مزایای این مدت را پرداخت کند. به عبارت دیگر، مرخصی اجباری بدون حقوق به صورت قانونی وجود ندارد. اگر کارفرما کارگر خود را مجبور به استفاده از مرخصی اجباری کند، موظف است به اندازه تعداد روزهای مشخص شده، حقوق فرد را پرداخت کند.

درباره اطلاعات مفید مرخصی اضطراری مقاله مورد نظر را مطالعه نمایید.

آیا در مرخصی اجباری کارفرما پرداخت حقوق و مزایا الزامی است؟

بر اساس گفته‌های رئیس سازمان اداری و استخدامی کشور، مرخصی اجباری کارفرما برای کارمندان با حقوق است و از مرخصی استحقاقی کسر نمی‌شود. همچنین، پرداخت حقوق و مزایای کارمند و کارگران در قانون مرخصی اجباری کارفرما، وظیفه اصلی رئیس شرکت است. تا زمانی که کارگر وظایف خود را به نحو احسن انجام دهد، باید حقوق و مزایا دریافت کند. بنابراین، در صورت مرخصی اجباری توسط کارفرما، باید هزینه مرخصی اجباری کارگر پرداخت شود. در صورت عدم پرداخت حقوق در مرخصی اجباری کارمندان، کارفرما باید پاسخگو باشد.

در صورت یک‌جانبه بودن مرخصی اجباری از طرف کارفرما، کارگر باید چه اقداماتی انجام دهد؟

باید بدانید که قانون مرخصی اجباری به صورت توافقی است. بنابراین، کارفرما به هیچ عنوان اجازه اعمال مرخصی اجباری به صورت یک‌جانبه را ندارد. کارفرما باید با توجه به شرایط مرخصی اجباری، تقویم سال آینده را در طول حداکثر سه ماه مانده به پایان سال، به نماینده قانونی شورای اسلامی کار ارائه دهد. سپس، بر اساس قانون مرخصی اجباری کارفرما، این مدل مرخصی را به کارمندان خود اطلاع دهد.

در این زمان، تعداد روز مشخص شده برای مرخصی اجباری کارگران تعیین می‌شود و در طول آن، حقوق به کارمندان تعلق می‌گیرد. اگر کارفرمایی به صورت یک‌جانبه مرخصی اجباری به کارگران بدهد، در معرض پیگردهای قانونی قرار می‌گیرد و باید ضرر و زیان آن را جبران کند.

سخن پایانی

امیدواریم این مقالات، درک بهتری از مرخصی اجباری و حقوق و تکالیف کارگران و کارفرمایان در این زمینه به شما داده باشد. به یاد داشته باشید که قانون کار برای حمایت از حقوق کارگران تدوین شده است و در صورت بروز هرگونه مشکل، می‌توانید از طریق مراجع قانونی و مشاوران حقوقی، از حقوق خود دفاع کنید. آگاهی از حقوق خود، گامی مهم در داشتن محیط کار عادلانه‌تر و امن‌تر است.

سوالات متداول

1.مرخصی اجباری چه تفاوتی با مرخصی استحقاقی دارد؟

 مرخصی استحقاقی درخواستی از طرف کارگر است، در حالی که مرخصی اجباری به دلیل شرایطی خارج از اراده کارگر (مانند تعطیلی کارگاه) توسط کارفرما تعیین می‌شود.

2.آیا کارفرما می‌تواند مرخصی اجباری را از مرخصی استحقاقی کارگر کسر کند؟

 خیر، این عمل غیرقانونی است و کارفرما مجاز به کسر مرخصی استحقاقی نیست.

3.در صورت اجبار به مرخصی اجباری، کارگر چه حقوقی دارد؟

کارگر حق دریافت حقوق و مزایای خود را در طول مدت مرخصی اجباری دارد.

4.اگر کارفرما حقوق مرخصی اجباری را پرداخت نکند، چه باید کرد؟

 کارگر می‌تواند از طریق مراجع حل اختلاف و با کمک مشاوران حقوقی، پیگیری و مطالبه حقوق خود را انجام دهد.

5.آیا شورای اسلامی کار می‌تواند در مورد مرخصی اجباری نظر بدهد؟

 بله، کارفرما باید قبل از اعمال مرخصی اجباری، موضوع را به اطلاع شورای اسلامی کار برساند و در صورت ادامه مرخصی بیش از 30 روز، نیاز به تایید این شورا یا اداره کار دارد.

6.اگر بعد از مرخصی اجباری اخراج شوم، چه می‌توانم انجام دهم؟

 در صورت اخراج بدون دلیل موجه پس از مرخصی اجباری، می‌توانید به مراجع حل اختلاف شکایت کنید و تقاضای بازگشت به کار یا دریافت حقوق قانونی خود را مطرح کنید.