در دنیای رقابتی بازار کار امروز، آشنایی با حق و حقوق کارمند اخراج شده یکی از ضروری‌ترین دانش‌ها برای کارگران و کارفرمایان است. طبق قوانین کار، اخراج کارمند (یا کارگر مشمول قانون کار) باید با رعایت دقیق مواد قانونی انجام شود تا از حقوق طرفین حفاظت گردد. موسسه تدبیر، به عنوان یکی از پیشروهای آموزش حسابداری در اصفهان، در دوره‌های آموزشی خود بر جنبه‌های مالی و حقوقی روابط کار تمرکز دارد تا حسابداران و مدیران بتوانند این مسائل را به درستی مدیریت کنند. در این مقاله، بر اساس قوانین به‌روز سال ۱۴۰۵، به بررسی کامل حق و حقوق کارمند اخراج شده می‌پردازیم.

تعریف اخراج و انواع آن در قانون کار

اخراج به معنای پایان رابطه کاری توسط کارفرما است که می‌تواند موجه یا غیرموجه باشد. طبق ماده ۲۷ قانون کار، اخراج موجه نیازمند اثبات قصور کارگر (مانند غیبت غیرموجه، عدم رعایت ایمنی یا تخلفات انضباطی) همراه با تذکر کتبی قبلی و تأیید شورای اسلامی کار یا هیئت تشخیص است. در مقابل، اخراج غیرموجه بدون رعایت این مراحل رخ می‌دهد و اغلب منجر به شکایت و پرداخت غرامت بیشتر می‌شود.

درباره شکایت از کارفرما بابت اخراج مقاله مربوطه را مطالعه نمایید.

حقوق پایه‌ای کارمند اخراج شده (حتی در اخراج موجه)

کارفرما موظف است در زمان تسویه حساب، تمام حق و حقوق کارمند اخراج شده را یکجا پرداخت کند. این حقوق شامل موارد زیر است:

• حقوق و مزایای معوقه: شامل حقوق پایه، اضافه‌کاری، شب‌کاری، حق شیفت، بن کارگری، حق مسکن و حق اولاد تا آخرین روز کاری.
• سنوات خدمت (مزایای پایان کار): معادل یک ماه آخرین حقوق ثابت به ازای هر سال سابقه (ماده ۲۴ قانون کار). برای سابقه کمتر از یک سال، به نسبت محاسبه می‌شود. در سال ۱۴۰۵، با توجه به افزایش حقوق، این مبلغ بر اساس حداقل دستمزد جدید (که معمولاً در اسفندماه اعلام می‌شود) تعیین می‌گردد.
• عیدی و پاداش: حداقل دو ماه حقوق پایه (حداکثر سه ماه) به نسبت مدت کارکرد در سال جاری.
• مانده مرخصی استحقاقی: ۲۶ روز در سال؛ روزهای استفاده‌نشده بر اساس حقوق روزانه پرداخت می‌شود.
• سایر مزایا: مانند پاداش‌های قراردادی یا بیمه‌های تکمیلی پرداخت‌نشده.

اگر کارفرما این موارد را پرداخت نکند، کارمند می‌تواند به اداره کار مراجعه کند.

تفاوت حقوق در اخراج موجه و غیرموجه

در اخراج غیرموجه، طبق تبصره ماده ۱۶۵، اگر کارمند نخواهد بازگردد، غرامت بیشتری دریافت می‌کند. این محاسبات در دوره‌های حسابداری تدبیر به صورت عملی آموزش داده می‌شود تا اشتباهات مالیاتی جلوگیری شود.

موارد خاص در محاسبه حق و حقوق کارمند اخراج شده

• قرارداد موقت: کارفرما نمی‌تواند قبل از پایان مدت اخراج کند؛ در غیر این صورت، باید حقوق تا پایان قرارداد + سنوات را بپردازد (ماده ۲۵).
• کارگران آزمایشی: حقوق کامل دوره + مزایا پرداخت می‌شود.
• بدون قرارداد کتبی: رابطه کاری دائمی تلقی شده و اخراج سخت‌تر است.
• بیمه بیکاری: پس از اخراج، با حداقل ۶ ماه سابقه بیمه، کارمند می‌تواند از تأمین اجتماعی بیمه بیکاری دریافت کند (۵۵% میانگین حقوق ۹۰ روز آخر).

در سال ۱۴۰۵، با افزایش حقوق (که ۲۰-۳۰% است)، محاسبات سنوات و عیدی تغییر می‌کند. مقالات تدبیر در مورد افزایش حقوق ۱۴۰۵ جزئیات بیشتری ارائه می‌دهد.

مراحل پیگیری حق و حقوق کارمند اخراج شده

اگر کارفرما تسویه نکند:

1. درخواست کتبی تسویه از کارفرما.
2. شکایت در اداره کار (هیئت تشخیص) ظرف ۳۰ روز از اخراج.
3. بررسی در هیئت حل اختلاف؛ در صورت نیاز، دیوان عدالت اداری.

بسیاری از موارد با رای به نفع کارمند پایان می‌یابد، زیرا بار اثبات موجه بودن با کارفرماست.

سوالات متداول درباره حق و حقوق کارمند اخراج شده

۱. اگر اخراج غیرموجه باشد، حقوق ایام تعلیق چقدر است؟

از تاریخ اخراج تا بازگشت، کامل حقوق + بیمه پرداخت می‌شود.

۲. سنوات برای قرارداد موقت چطور محاسبه می‌شود؟

مانند دائمی: یک ماه حقوق به ازای هر سال.

۳. آیا عیدی به کارمند اخراجی تعلق می‌گیرد؟

بله، به نسبت مدت کارکرد.

۴. در سال ۱۴۰۵، حداقل سنوات چقدر است؟

بر اساس حداقل دستمزد جدید؛ برای محاسبه دقیق، آخرین فیش حقوقی را بررسی کنید.

۵. اگر کارفرما پرداخت نکند، جریمه‌ای دارد؟

بله، علاوه بر پرداخت حقوق، ممکن است جریمه اعمال شود.

آشنایی با حق و حقوق کارمند اخراج شده نه تنها از حقوق شما حفاظت می‌کند، بلکه در مدیریت مالی کسب‌وکارها ضروری است. اگر به آموزش‌های حرفه‌ای در زمینه حسابداری و حقوق کار نیاز دارید، دوره‌های تدبیر گزینه‌ای عالی است.